Năm nào cũng vậy, khi thời tiết trở lạnh là xảy ra những ca ngộ độc do dùng than để sưởi ấm. căn do là khi đốt than trong phòng ngủ, phòng tắm chật hẹp lại đóng kín cửa, than cháy sẽ đốt hết khí ôxy, sinh ra khí CO gây ngộ độc. Trong khi đó, khí CO không màu, không mùi vị nên rất khó nhận biết, nhất là khi đang ngủ, mọi người sẽ dần lịm đi mà không biết gì.
Tổn thương do ngộ độc khí CO
Ngộ độc khí than là do thiếu ôxy não, trong khi các tế bào chất xám chỉ huy hoạt động của con người, chịu bổn phận về hoạt động ý thức, tình cảm, lý trí lại rất nhạy cảm với tình trạng thiếu ôxy. do vậy, khi ngộ độc khí than, các tế bào này sẽ thương tổn trước. Ngộ độc quá nặng sẽ gây tử vong, còn những người sống được thì lại mất trí tuệ. Càng ở phòng kín thì nguy cơ ngộ độc khí CO càng tăng. Quá trình nhiễm độc khí xảy ra rất nhanh, khi bệnh nhân bắt đầu cảm thấy có điều gì đó “bất thường” cũng là lúc không còn khả năng cự rồi lịm dần. Nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời thì có thể dẫn đến tử vong.
bộc lộ lâm sàng ngộ độc khí CO
Nạn nhân bị ngộ độc khí CO sẽ có các thể hiện như sau: Khởi đầu chỉ là các triệu chứng tản mạn và không đặc hiệu. Nếu ngộ độc nhẹ thường chỉ thấy đau đầu, buồn nôn, chóng mặt, nôn, mỏi mệt, làm người bệnh dễ nhầm là bị nhiễm virut. Có người thấy da đỏ nhưng đây là triệu chứng không đặc hiệu.
thổi nấu than trong nhà dễ gây ngộ độc khí CO2. Ảnh minh họa
Ở mức độ ngộ độc vừa: Nạn nhân thấy đau ngực, khó tụ tập, nhìn mờ, khó thở khi gắng sức nhẹ, mạch nhanh, thở nhanh, hoại tử cơ, thất điều.
Khi bị ngộ độc nặng thấy đau ngực, hồi hộp, mất định hướng, co giật, hôn mê, rối loạn nhịp tim, tụt huyết áp, thiếu máu cơ tim, bỏng da, tiểu tiện, đại tiện không tự chủ.
Bệnh nhân có thể bị ngất, tím ở môi và các đầu ngón tay, ngón chân; co cứng thủ túc hoặc có những động tác thất thường. Nạn nhân thấy khó thở, thở trào bọt hồng. thuộc hạ sưng đau, nước giải sẫm màu, đỏ và ít dần.
Di chứng thần kinh, tâm thần gặp ở nhiều trường hợp ngộ độc CO, sau khi hồi phục người bệnh đổi thay tính cách, giảm trí tưởng, giảm tập kết, liệt nửa người, vận động thất thường, đi đứng khó khăn, cử động chậm, tuỳ thuộc cứng và run, cơ mặt bị liệt. Những biểu lộ này được gọi là hội chứng tâm thần - tâm thần muộn, chiếm tới 40% trường hợp nạn nhân bị ngộ độc khí CO.
Xử trí khi có người bị ngộ độc khí CO
Người bị ngộ độc khí CO thường ở trong phòng đóng kín cửa nhưng có động cơ đang nổ như: xe máy, máy phát điện hoặc bếp than, củi… mà bệnh nhân ngút hoặc tử vong thì nghĩ ngay đến ngộ độc khí. Cần mau chóng mở các cửa, khẩn trương đưa nạn nhân ra khỏi khu vực nhiễm độc và nhanh chóng đưa đến cấp cứu ở cơ sở y tế gần nhất để được xử lý và điều trị kịp thời vì khi ngộ độc chừng độ CO trên 60% thì tỷ lệ hôn mê và tử vong cao.
Cấp cứu cho bệnh nhi bị ngộ độc khí than tại Bệnh viện Nhi đồng Đồng Nai. Ảnh: Phương Liễu
Bản thân người đến cấp cứu nạn nhân cũng phải chú ý bảo đảm an toàn cho mình, đồng thời nhanh chóng gọi người khác hỗ trợ, gọi cấp cứu y tế như gọi 115. Nếu bệnh nhân thở yếu hoặc ngừng thở, phải tiến hành ngay việc thổi ngạt bằng hô hấp nhân tạo miệng - miệng hay miệng - mũi.
Nếu nạn nhân không còn tỉnh thì đặt bệnh nhân nằm nghiêng ở tư thế an toàn rồi vừa hà hơi thổi ngạt, vừa nhanh chóng chuyển đến cơ sở y tế gần nhất để được xử trí đúng cách và kịp thời.
Phòng tránh ngộ độc
Để phòng tránh ngộ độc thì cần phải dùng than đúng cách. Không đốt than, củi trong nhà, trong lều, không cho động cơ xe máy, ôtô... nổ máy trong phòng kể cả khi mở cửa cũng rất hiểm nguy.
viên chức y tế cần tăng cường tuyên truyền cho quần chúng tại địa phương về cách buồng rét, đặc biệt với người già và trẻ em. Cụ thể: Nhà cửa phải che chắn kỹ, chăn đệm đảm bảo đủ ấm, mặc áo quần đủ ấm trước khi đi ra ngoài.
Các cơ sở khám chữa bệnh đảm bảo việc phòng chống rét cho người bệnh trong quá trình khám chữa bệnh. Nơi xếp hàng chờ khám, buồng khám, buồng điều trị phải bảo đảm kín gió, có đủ chăn đệm, lò sưởi... bảo đảm người bệnh được giữ ấm. song song, bảo đảm bố trí đủ cơ số thuốc cấp cứu, giường bệnh, chuẩn bị sẵn sàng các công cụ cấp cứu để xử lý kịp thời các trường hợp cấp cứu thường gặp do thời tiết rét lạnh như các bệnh tim mạch, tăng áp huyết, đột qụy, viêm đường hô hấp cấp do các loai virut đường hô hấp gây ra do thời tiết rét đậm, rét hại...
sử dụng thiết bị sưởi thế nào để tốt cho sức khỏe?
Trời lạnh là thời điểm các bệnh viêm da cơ địa rất dễ nảy. Nhiều người cảm thấy ngứa ngáy, khó chịu với làn da khô, thô ráp, có người da nứt nẻ chảy máu rất đau. Nếu sử dụng máy sưởi làm ấm nên có một chậu nước nhỏ đặt ở góc phòng và dùng kem dưỡng ẩm cho làn da liền.
Không nên để thiết bị sưởi với nhiệt độ quá cao so với nhiệt độ ngoài trời. Mức chênh lệch này chỉ nên ở trong khoảng 10 độ, tránh xảy ra tình trạng nóng - lạnh đột ngột, dễ gây cảm và các bệnh về hô hấp. Đặc biệt với trẻ nhỏ và người cao tuổi, cần giữ thân nhiệt ổn định và hạn chế tiếp xúc với môi trường quá nóng hoặc quá lạnh, vì nguy cơ tai biến rất cao. Không nên đóng kín phòng khi bật thiết bị sưởi, bởi nếu quá kín thì sẽ không có sự lưu thông không khí, làm cho không khí khô nóng, dễ dẫn tới thiếu khí, ngạt thở.
Sưởi bằng than hà tằn hà tiện tổn phí nhưng là cách sưởi ấm nguy hiểm nhất là sưởi ấm trong phòng ngủ.
thầy thuốc Trần Quốc Ninh
